Wat is een botnet en wat heeft het met IP-adressen te maken?

Een botnet is een netwerk van geïnfecteerde apparaten, zoals computers, routers en zelfs slimme camera’s, die zonder medeweten van de eigenaar op afstand worden bestuurd door een aanvaller, om gezamenlijk taken uit te voeren zoals een aanval. De apparaten heten “bots” of “zombies”, de aanvaller de “botmaster”.

Hoe raakt een apparaat onderdeel van een botnet?

Meestal via malware: een kwaadaardig programma dat via een besmet bestand, e-mailbijlage of onbeveiligd apparaat binnenkomt en zich op de achtergrond nestelt, wachtend op instructies. Veelvoorkomende routes zijn:

• phishing-mails met een besmette bijlage of link (zie phishing herkennen);
• software met bekende kwetsbaarheden die niet is bijgewerkt;
• routers, camera’s en andere slimme apparaten met een standaardwachtwoord;
• illegale downloads en nagemaakte software.

Hoe wordt een botnet bestuurd?

Besmette apparaten nemen contact op met een command-and-control-server (C&C), waar de aanvaller opdrachten klaarzet. Zo kan hij duizenden of miljoenen apparaten tegelijk aansturen.

Wat wordt er met een botnet gedaan?

• DDoS-aanvallen: een website of dienst wordt overspoeld met verkeer, tot hij onbereikbaar is. Zie wat is een DDoS-aanval?
• Spam en phishing: het versturen van enorme hoeveelheden e-mail via besmette computers.
• Gegevens stelen: wachtwoorden en bankgegevens onderscheppen.
• Cryptomining: de rekenkracht van besmette apparaten misbruiken.

Wat heeft dit met IP-adressen te maken?

Elk apparaat in een botnet heeft zijn eigen (vaak thuis-)IP-adres. Bij een DDoS-aanval gebruikt de aanvaller precies dit gegeven: door duizenden apparaten met allemaal een ander IP-adres tegelijk verkeer te laten sturen, is het voor het slachtoffer vrijwel onmogelijk om alle aanvallende adressen te blokkeren. Adressen waarvan spam of aanvallen komen, belanden vaak op een IP-blacklist. Een besmet apparaat in jouw huis kan er zo voor zorgen dat jouw IP-adres wordt geblokkeerd.

Kan mijn apparaat onderdeel zijn van een botnet zonder dat ik het weet?

Ja, dat is precies het idee erachter: botnets werken juist onopgemerkt op de achtergrond. Signalen kunnen zijn: een onverklaarbaar trage internetverbinding, hoog dataverbruik, een oververhit apparaat dat niks lijkt te doen, of meldingen dat je e-mailadres spam verstuurt.

Hoe bescherm je jezelf?

• Houd besturingssysteem en apps up-to-date.
• Verander standaardwachtwoorden van routers en slimme apparaten.
• Gebruik een firewall en actuele beveiligingssoftware.
• Klik niet op onbekende links of bijlagen.
• Zet functies die je niet gebruikt uit, zoals UPnP en onnodig geopende poorten.

Wat doe je bij een besmetting?

Haal het apparaat van het netwerk, voer een volledige scan uit met actuele beveiligingssoftware en wijzig daarna je wachtwoorden vanaf een schoon apparaat. Herstel zo nodig de fabrieksinstellingen. Bij een router: ook de firmware bijwerken.